Giới thiệu: Các chương trình không chỉ chạy tuần tự mà cần đưa ra quyết định dựa trên điều kiện. Cấu trúc điều khiển cho phép thay đổi luồng thực thi chương trình.
Mục tiêu:
– Sử dụng câu lệnh if để kiểm tra điều kiện
– Kết hợp if-else để xử lý cả hai trường hợp
– Dùng if-elif-else cho nhiều điều kiện
– Viết điều kiện lồng nhau
Xem Tuyển Tập Bài Tập Lập Trình Cơ Bản
2. Câu Lệnh If
Cú pháp:
if điều_kiện:
# khối lệnh thực thi nếu điều_kiện TrueGiải thích:
điều_kiệnlà biểu thức trả vềTruehoặcFalse- Khối lệnh sau
ifphải được thụt lề (thường 4 spaces) - Dấu
:là bắt buộc
Ví dụ:
tuoi = 18
if tuoi >= 18:
print("Đủ tuổi bầu cử")3. Câu Lệnh If-Else
Cú pháp:
if điều_kiện:
# khối lệnh nếu điều_kiện True
else:
# khối lệnh nếu điều_kiện FalseGiải thích:
- Luôn có một và chỉ một khối được thực thi
elsekhông có điều kiện đi kèm
Ví dụ:
diem = 4.5
if diem >= 5.0:
print("Đậu")
else:
print("Rớt")4. Câu Lệnh If-Elif-Else
Cú pháp:
if điều_kiện_1:
# khối lệnh 1
elif điều_kiện_2:
# khối lệnh 2
else:
# khối lệnh mặc địnhGiải thích:
- Kiểm tra lần lượt từ trên xuống
- Khi một điều kiện đúng, khối lệnh tương ứng được thực thi và kết thúc
- Có thể có nhiều
elif elselà tùy chọn
Ví dụ:
diem = 7.5
if diem >= 8.0:
print("Giỏi")
elif diem >= 6.5:
print("Khá")
elif diem >= 5.0:
print("Trung bình")
else:
print("Yếu")5. Điều Kiện Lồng Nhau
Giải thích:
- Một câu lệnh if có thể nằm trong một câu lệnh if khác
- Mỗi cấp độ cần thụt lề thêm
Ví dụ:
tuoi = 20
co_giay_to = True
if tuoi >= 18:
if co_giay_to:
print("Được vào club")
else:
print("Cần xuất trình giấy tờ")
else:
print("Chưa đủ tuổi")6. Toán Tử Logic Trong Điều Kiện
Giải thích:
and: cả hai điều kiện đều Trueor: ít nhất một điều kiện Truenot: phủ định điều kiện
Ví dụ:
diem_toan = 8.0
diem_van = 7.5
# Kết hợp nhiều điều kiện
if diem_toan >= 8.0 and diem_van >= 8.0:
print("Học sinh giỏi")
if diem_toan >= 9.0 or diem_van >= 9.0:
print("Có môn xuất sắc")
is_hoc_sinh = True
if not is_hoc_sinh:
print("Không phải học sinh")Bài Tập Thực Hành
Bài 1: Kiểm tra số nguyên
so = int(input("Nhập số nguyên: "))
if so > 0:
print("Số dương")
elif so < 0:
print("Số âm")
else:
print("Số không")Bài 2: Tính BMI và đánh giá
chieu_cao = float(input("Chiều cao (m): "))
can_nang = float(input("Cân nặng (kg): "))
bmi = can_nang / (chieu_cao ** 2)
if bmi < 18.5:
danh_gia = "Gầy"
elif bmi < 25:
danh_gia = "Bình thường"
elif bmi < 30:
danh_gia = "Tiền béo phì"
else:
danh_gia = "Béo phì"
print(f"BMI: {bmi:.1f} - {danh_gia}")Lưu Ý Quan Trọng
- Thụt lề: Bắt buộc và phải nhất quán
- Dấu :: Luôn có sau
if,elif,else - Điều kiện: Luôn trả về boolean
- Thứ tự: Kiểm tra từ trên xuống dưới
Tóm Tắt
- if: Kiểm tra điều kiện cơ bản
- if-else: Xử lý 2 trường hợp
- if-elif-else: Xử lý nhiều điều kiện
- Lồng nhau: Xử lý logic phức tạp
- Toán tử logic: Kết hợp nhiều điều kiện
