Giới thiệu: Trong các bài học trước, chúng ta đã làm việc với dữ liệu được định nghĩa sẵn trong code. Tuy nhiên, các ứng dụng thực tế cần tương tác với người dùng để nhận dữ liệu đầu vào và hiển thị kết quả đầu ra. Bài học này cung cấp kiến thức toàn diện về các kỹ thuật nhập dữ liệu (input) và xuất dữ liệu (output) trong Python, tạo nền tảng cho việc xây dựng các ứng dụng tương tác.
Mục tiêu bài học:
– Sử dụng thành thạo hàm print() với các tham số định dạng
– Áp dụng hàm input() để nhận dữ liệu từ người dùng
– Xử lý và ép kiểu dữ liệu nhập vào
– Định dạng chuỗi xuất ra với f-string
– Xây dựng được các chương trình tương tác cơ bản với người dùng
ÔN TẬP: Bài 03 – Toán Tử Và Biểu Thức Trong Python
Xem Tuyển Tập Bài Tập Lập Trình Cơ Bản
1. Xuất Dữ Liệu Với Hàm print()

Hàm print() không chỉ đơn giản in ra giá trị mà còn hỗ trợ nhiều tùy chọn định dạng.
Cú pháp đầy đủ:
print(*objects[, sep=' '][, end='\n'][, file=sys.stdout][, flush=False])Phần trong [] là có thể có hoặc không
- objects là các “đối tượng” cần xuất. Nó có thể thuộc thể LOẠI dữ liệu
- Chuỗi ký tự
- Số nguyên, số thực
- Danh sách
Ví dụ 1.1: Các tham số cơ bản của print()
# In nhiều giá trị với separator mặc định (khoảng trắng)
print("Hello", "World", "!") # Output: Hello World !
# Thay đổi separator
print("Hello", "World", "!", sep="-") # Output: Hello-World-!
# Thay đổi ký tự kết thúc (mặc định là \n - xuống dòng)
print("Hello", end=" ")
print("World") # Output: Hello World
# Kết hợp nhiều tùy chọn
print("Python", "Programming", sep="*", end="!\n") # Output: Python*Programming!2. Định Dạng Chuỗi Xuất Ra
Python cung cấp nhiều cách để định dạng chuỗi khi xuất dữ liệu. Ta tập trung ở F-String
F-string (Python 3.6+) – Phương pháp hiện đại và khuyến nghị
Ví dụ 2.1: Định dạng cơ bản với f-string
name = "Alice"
age = 25
score = 85.5678
# Định dạng cơ bản
print(f"Tên: {name}, Tuổi: {age}, Điểm: {score}")
# Định dạng số
print(f"Điểm làm tròn: {score:.2f}") # 85.57
print(f"Điểm phần trăm: {score:.1f}%") # 85.6%
# Căn chỉnh
print(f"Tên: {name:<10} | Tuổi: {age:>5}") # Căn trái, căn phải
print(f"Số nhị phân: {age:08b}") # 000110013. Nhập Dữ Liệu Với Hàm input()
Hàm input() dùng để nhận dữ liệu từ người dùng qua bàn phím.
Ví dụ 3.1: Nhập dữ liệu cơ bản
# Nhập dữ liệu và lưu vào biến
name = input("Nhập tên của bạn: ")
print(f"Xin chào {name}!")
# input() luôn trả về kiểu string
age = input("Nhập tuổi của bạn: ")
print(f"Kiểu dữ liệu của age: {type(age)}") # <class 'str'>4. Ép Kiểu Dữ Liệu Nhập Vào
Vì input() luôn trả về chuỗi, chúng ta cần ép kiểu để xử lý dữ liệu số.
Ví dụ 4.1: Ép kiểu cơ bản
# Ép kiểu số nguyên
age = int(input("Nhập tuổi: "))
print(f"Sau 5 năm nữa bạn sẽ {age + 5} tuổi")
# Ép kiểu số thực
height = float(input("Nhập chiều cao (m): "))
print(f"Chiều cao của bạn là {height:.2f} mét")
# Ép kiểu boolean
is_student = bool(int(input("Là sinh viên? (0: Không, 1: Có): ")))
print(f"Là sinh viên: {is_student}")Ví dụ 4.2: Xử lý lỗi ép kiểu: Sử dụng lệnh try
try:
number = int(input("Nhập một số nguyên: "))
print(f"Số bạn nhập: {number}")
except ValueError:
print("Lỗi: Vui lòng nhập một số nguyên hợp lệ!")5. Ứng Dụng Thực Tế
Ví dụ 5.1: Máy tính đơn giản
print("=== MÁY TÍNH ĐƠN GIẢN ===")
# Nhập dữ liệu
num1 = float(input("Nhập số thứ nhất: "))
num2 = float(input("Nhập số thứ hai: "))
operation = input("Chọn phép tính (+, -, *, /): ")
# Tính toán và xuất kết quả
if operation == "+":
result = num1 + num2
print(f"{num1} + {num2} = {result}")
elif operation == "-":
result = num1 - num2
print(f"{num1} - {num2} = {result}")
elif operation == "*":
result = num1 * num2
print(f"{num1} * {num2} = {result}")
elif operation == "/":
if num2 != 0:
result = num1 / num2
print(f"{num1} / {num2} = {result:.2f}")
else:
print("Lỗi: Không thể chia cho 0!")
else:
print("Phép tính không hợp lệ!")Ví dụ 5.2: Form nhập thông tin cá nhân, tính chỉ số cơ thể BMI, và xuất
print("=== THÔNG TIN CÁ NHÂN ===")
# Nhập thông tin
full_name = input("Họ và tên: ")
birth_year = int(input("Năm sinh: "))
height = float(input("Chiều cao (m): "))
weight = float(input("Cân nặng (kg): "))
# Tính toán BMI
bmi = weight / (height ** 2)
current_year = 2024
age = current_year - birth_year
# Xuất thông tin định dạng
print("\n" + "="*40)
print("THÔNG TIN ĐÃ NHẬP:")
print(f"Họ tên: {full_name:>20}")
print(f"Tuổi: {age:>23}")
print(f"Chiều cao: {height:>18.2f} m")
print(f"Cân nặng: {weight:>18.1f} kg")
print(f"Chỉ số BMI: {bmi:>17.2f}")
print("="*40)Bài Tập Thực Hành
Bài 1: Viết chương trình tính tiền điện theo công thức:
- 50 số đầu: 1,678 VND/số
- 50 số tiếp: 1,734 VND/số
- 100 số tiếp: 2,014 VND/số
- 150 số tiếp: 2,536 VND/số
- Còn lại: 2,927 VND/số
Bài 2: Tạo chương trình quản lý điểm học sinh:
- Nhập tên học sinh, điểm Toán, Lý, Hóa
- Tính điểm trung bình
- Xếp loại: Giỏi (>=8), Khá (>=6.5), Trung bình (>=5), Yếu (<5)
- Xuất kết quả định dạng đẹp
Bài 3: Viết chương trình chuyển đổi nhiệt độ:
- Nhập nhiệt độ và loại (C, F, K)
- Chuyển đổi sang các loại còn lại
- Xuất kết quả với 2 chữ số thập phân
Lưu ý Kỹ Thuật & Khắc Phục Lỗi
- Luôn ép kiểu khi cần xử lý dữ liệu số từ input()
- Xử lý ngoại lệ với try-except khi ép kiểu
- F-string là lựa chọn tốt nhất cho code mới
- Sử dụng định dạng số để làm đẹp đầu ra
- Kiểm tra điều kiện khi nhập dữ liệu (ví dụ: mẫu số khác 0)
Tóm Tắt Bài Học
- Hàm
print()hỗ trợ nhiều tùy chọn định dạng:sep,end - F-string là phương pháp định dạng chuỗi hiện đại và hiệu quả nhất
- Hàm
input()luôn trả về kiểustr, cần ép kiểu để xử lý số - Xử lý ngoại lệ quan trọng khi làm việc với dữ liệu người dùng
- Kết hợp nhập/xuất để tạo ứng dụng tương tác
Câu Hỏi Ôn Tập
- Tại sao cần ép kiểu dữ liệu nhập từ hàm input()?
- Làm thế nào để hiển thị số 12345.6789 dưới dạng 12,345.68?
- Viết đoạn code an toàn để nhập một số nguyên từ người dùng.
